selecteer taal nl en de fr fy
Werelderfgoed

Na een lange aanloop van ruim acht jaar, waarbij het Planetarium in 2010 als officiële Nederlandse kandidaat op de ‘Voorlopige Lijst UNESCO Werelderfgoed’ is geplaatst, is in 2012 het Plan van Aanpak opgesteld. 
Vervolgens heeft het Eise Eisinga Planetarium met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) in januari 2013 een uitvoeringsovereenkomst afgesloten, die als startschot gezien kan worden voor de definitieve nominatie van het Planetarium.
De nominatie van het Planetarium wordt gebaseerd op de werkhypothese ‘Het oudste nog werkende planetarium ter wereld, onderscheidend door uitgebreidheid in functies aangedreven vanuit één enkel slingeruurwerk’.

Het nominatiedossier richt zich op drie belangrijke pijlers:

- de Outstanding Universal Value, wat maakt het Eise Eisinga Planetarium uniek in de wereld? Elementen die daarbij van belang kunnen zijn:
•    burgerinitiatief
•    voorbeeld Verlichting (Planetarium is opgenomen in de Canon van de Nederlandse geschiedenis)
•    continuïteit (het Planetarium is sinds 1781 in werking en wordt van meet af aan ook door het publiek bezocht) 
•    innovatie in planetariumtechniek (niet eerder zo’n compleet instrument, aangedreven vanuit één uurwerk) 

- de Comparative Analysis, waarin een mondiaal vergelijkend onderzoek wordt gedaan naar andere historische, astronomische uurwerken en planetaria.

- het Managementsplan, waarin de gehele organisatie beschreven staat gericht op instandhouding, onderhoud, veiligheidszorg, toeristisch management en dergelijke van het Planetarium. Hierin wordt ook het draagvlak en draagkracht van de organisatie beschreven. 
   
Ten behoeve van het dossier wordt onderzoek gedaan naar twee belangrijke zaken. Historicus Arjen Dijkstra verricht bronnenonderzoek naar de persoon Eise Eisinga, waarin met name de relatie tussen de planeetsamenstand van 8 mei 1774 en de bouw van zijn Planetarium in kaart gebracht zal worden. De vraag wordt gesteld hoe de Friese ‘boerenprofessoren’ staan in de traditie van de andere Nederlandse autodidacten.
Daarnaast zal onderzoek gedaan worden naar de techniek van astronomische uurwerken en  planetaria. Wat maakt het planetarium van Eise Eisinga onderscheidend? Dit onderzoek wordt verricht door dr. Samuel Gessner van de universiteit van Lissabon, een autoriteit op het gebied van astronomische uurwerken.
Het uitvoerende werk wordt verricht door het nominatieteam, dat bestaat uit de directeur en drie bestuursleden van het Eisinga Planetarium en de burgemeester van de gemeente Franekeradeel. Vanuit het ambtelijk apparaat wordt ondersteuning gegeven.  Daarnaast is er een referentiegroep aangesteld, waarin de volgende leden zitting hebben:


•    Prof. Dr. Peter D. Barthel, Hoogleraar Universiteit Groningen
•    Prof. Dr. Robbert H. Dijkgraaf, Directeur Institute for Advanced Study in Princeton, USA
•    Prof. Dr. Ronald D. Ekers, voormalig president van de Internationale Astronomische Unie
•    Prof. Dr. Edward P.J. van den Heuvel, Emeritus Hoogleraar Universiteit van Amsterdam 
•    Mevr. Claudy Jongstra, internationaal wolkunstenares
•    Dhr. André Kuipers, astronaut
•    Professor Dr. Henk W. van Os,voormalig directeur Rijksmuseum 
•    Dhr. John A. Jorritsma , Commissaris van de Koning in Fryslân,  tevens voorzitter referentiegroep


In oktober 2014 hebben alle sites op de Voorlopige Lijst hun tussenrapport aangeboden aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Deskundigen uit binnen- en buitenland zullen deze beoordelen en tot een advies aan de minister komen over de volgorde van indiening. In dit rapport zijn ook de voorlopige resultaten van het onderzoek van Arjen Dijkstra en Samuel Gessner opgenomen. Het advies wordt in het voorjaar van 2015 verwacht (zie hieronder).
Het onderzoek van Dijkstra en Gessner loopt ondertussen gewoon door.

Besluit expertgroep Werelderfgoednominaties

De minister van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap Jet Bussemaker heeft eind mei 2015 de Tweede  Kamer geïnformeerd over haar advies op basis van het rapport van deze expertgroep. Voor het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium noemt de expertgroep nog geen jaar van voordracht. Zij zijn van mening dat er voldoende argumenten zijn om de uitzonderlijke universele waarde van het Eisinga Planetarium aan te tonen. Wel is er meer tijd nodig om dit overtuigend te onderbouwen. In 2017 zal deze onderbouwing opnieuw worden beoordeeld.
Het Planetarium gaat samen met het ministerie van OCW en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed met vertrouwen verder op de ingeslagen weg naar opname op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Voorlopige lijst van toekomstige aanvragen in Nederland